|
Santiago de Compostela en omstreken
een snelle
onderdompeling in de geschiedenis van Galicië
Het uitgangspunt van de reis was de langgekoesterde wens
Santiago de Compostela te bezichtigen, waar zovelen al eeuwenlang heen trekken op pelgrimsreis.
Santiago (het Spaanse woord voor Jacobus) werd en wordt nog steeds vurig
vereerd, ook buiten Europa.
Verrassend veel historie bleek ook de omgeving te
bevatten.
De toelichting bij de reis is zo kort mogelijk
gehouden. Eigenlijk is het onmogelijk de hele geschiedenis van Galicië en
de pelgrimsreizen naar Santiago goed én begrijpelijk samen te vatten. Voor
meer informatie wordt dan ook verwezen naar de daartoe geëigende
(hand)boeken en websites.
HISTORISCH OVERZICHT:
3
3500 3000 v.Chr. 2000 1000 0 500 1000 1500 2000 4
|
800.000 homo erectus
200.000 Altamira
|
Megalitische
periode
|
Kelten
|
Romeinen
|
ontstaan
Jacobusverering
|
Habsburgers
Huis Bourbon
|
|
Oudheid
|
Middeleeuwen
|
Nieuwe Tijd
|
|
Steentijd
|
Brons
tijd
|
Ijzer
tijd
|
|
Romaanse stijl
Gotische stijl
Renaissance/
Barok stijl
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Het historische overzicht is verdeeld in de volgende
periodes:
- de
Megalitische (ca. 3500- 700 v. Chr.)
- de
Keltische (700-100 v. Chr.)
- de
Romeinse (211 v. Chr. – 476 na Chr.) inclusief de Gallo(=Keltisch)-Romeinse ( 100 v. Chr.-
400 na Chr.)
- de
inval van Alanen, Sueven,
Vandalen en Visigoten (476 na Chr.), Moren
(711 na Chr.);
de Reconquista
(718- 1492) en de eenwording van Spanje (1469-1512) = de traditionele
periode van de
‘Middeleeuwen’, met als subhoofdstukken:
-
het ontstaan van de verering van Jacobus (Santiago)
in de 9de eeuw
-
de Romaanse stijl (1000- 1200)
-
de Gotische stijl (1200- 1400)
-
de Renaissance stijl (1400-1600)
- de
Habsburgers (1516- 1714) – de periode van de
Barok
- het
Huis Bourbon (1714- nu) (deze periode wordt niet
verder uitgewerkt.)
1. De Megalitische periode
Honderden megalitische
vindplaatsen bewijzen dat het gebied van de Costa
da Morte in de Steentijd bewoond was.
De Dolmens van Dombate, Pedra da Maura en Arco da Piosa (zie
fotoverslag voor meer afbeeldingen) vormen maar een klein deel hiervan. In
een aantal Dolmens (o.a. Dombate) uit de Steen-
en Bronstijd zijn petrogliefen (rotstekeningen)
gevonden.
|
|
|
|
|
|
|
|
Ruta Megalitica
(ten ZW van A Coruña
|
Dolmen Dombate (1)
|
Petrogliefen Dombate
|
Dolmen Pedra da Mauro (2)
|
Arca da Piosa (3)
|
2. De Keltische periode
De Kelten hebben in tegenstelling tot bijv. de Romeinen,
geen ‘Keltische Staat’ gekend. Ze woonden in losse stammen verspreid over
een groot gebied (zie kaart verspreidingsgebied)
In Galicië zijn meer dan 5000 vindplaatsen uit de
Keltische periode. De Kelten die in 1000 v. Chr. de pottenbakkerskunst introduceerden, kwamen vanaf de 6de eeuw v.
Chr. in het gebied aan. Zij zijn uiteindelijk ook de naamgevers ervan:
Kelten=Galliërs4Galicië . Zij stichtten er castros (walburchten). (L)A Coruña
was ook zo`n Castro. Verder zijn er veel in de
omgeving van Lugo (o.a. Viladonga)
en in het westen van Galicië ( o.a. Baroña Castro en Castro de Borneiro). Ook in het huidige Portugal zijn ze te
vinden.
In Viladonga is een goed
educatief centrum over het leven in de castros,
in de tijd vóór de komst van de Romeinen en
in de Gallo-Romeinse periode,
toen deze ontmanteld en omgevormd werden tot oppida
(een oppidum is een Romeinse stad). Voor
afbeeldingen hiervan zie de fotoreportage van de reis.
|
|
Kerngebied Kelten
|
|
|
Latere verspreiding
|
|
Castros in Galicië
1 t/m 5 (globaal)
|
Castros lucenses
(rond Lugo) (1)
|
Viladonga (2)
|
Baroña Castro (3)
|
Keltische cultuur
(Hallstatt)
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Castro de Borneiro (4)
|
Castro de Elviña bij A Coruña, als ruïne en in
Reconstructie (5)
|
Voorwerpen uit de
Keltische cultuur
|
3. De Romeinse Periode
De Romeinen kwamen in 211 v. Chr. in Spanje, maar na 130
v. Chr. werden nieuwe steden gesticht, onder andere door Caesar en Augustus. Zoals gezegd werden in die tijd de Keltische
castros ontmanteld en omgevormd tot oppida.
In A Coruña bevindt zich de
(Romeinse) vuurtoren ‘Torre de Hércules’, de
oudste nog werkende toren ter wereld.
Zeer indrukwekkend is de nog geheel intacte, twee
kilometer lange muur rondom (de oude stad van) Lugo.
Daar zijn ook thermen te bezichtigen en even buiten de stad ligt het
heiligdom van Santa Eulália
de Bóveda.
|
|
|
|
|
|
|
|
De Romeinen in Spanje
|
A Coruña:
Torre de Hércules
|
Santa Eulália de
Béveda
|
Lugo; de Romeinse muren; van de opbouw is helaas nog
maar een klein stukje over
|
De thermen van Lugo
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Volksverhuizingen: de Sueven komen naar
Galicië, de Vandalen
trekken door naar Afrika.
|
De Visigoten
(Westgoten)
vormen een rijk
(4-5de eeuw)
|
Het Visigotische rijk
breidt zich uit
(6de eeuw)
|
De Islam verovert Spanje.
Galicië blijft ‘vrij’ (linksboven - witte hoekje)
|
De Visigoot
Pelayo verslaat de Moren
in 718
|
Visigotische kerk in
Quintanilla de las
Viñas.
|
4. De Middeleeuwen: van Sueven,
Visigoten en Moren tot de Reconquista
en de eenwording
De Alanen, Sueven,
Vandalen en Visigoten(= West Goten) vielen na de
val van het West-Romeinse rijk in 476 het gebied
binnen. De Visigoten bleven
er en werden christen. De Moren arriveerden in 711 en versloegen de Visigoten.
In 718 versloeg een Visigotische leider, Pelayo,
de Moren voor het eerst en hij stichtte het koninkrijk Asturië.
Dit was het begin van de Reconquista
(= de terugverovering van katholiek Spanje op de Moren) die duurde tot
1492. Inmiddels was Spanje verenigd in 1469 door
het huwelijk van Isabella van Kastilië
en Ferdinand van Aragón.
A. het ontstaan
van de verering van Jacobus (Santiago) in de 9de eeuw
Volgens een verhaal dat ontstond in de 7de
eeuw, kreeg de apostel Jacobus de Meerdere (broer van Johannes de Evangelist) na de de
dood van Jezus Spanje als missiegebied toegewezen. Hij zeilde er met zijn discipelen
heen en landde bij de monding van de Ulla in
Galicië (het huidige Padrón). Na zeven jaar
keerde hij gefrustreerd terug naar Judea omdat de
Galiciërs niet te bekeren bleken. Op bevel van Herodes Agrippa werd hij
onthoofd. Zijn leerlingen brachten zijn lichaam naar dezelfde plek terug
als waar ze eerst waren geland. Het graf van Jacobus raakte in de
vergetelheid vanwege alle buitenlandse invallen …tot volgens een legende,
in 814 de herder Pelayo, die een wonderbaarlijke
sterrenregen volgde, de tombe vond. De naam Santiago de Compostela is
misschien afgeleid van ‘campus stellae’(Sint Jacob in
het Veld van Sterren) of van ‘compostela’ (de ‘begraafplaats’ waar de kathedraal van
Santiago op werd gebouwd- denk aan het woord ‘compost’). In 844 zou Jacobus
Ramiro I van Asturië
geholpen hebben de Moren te verslaan en aldus werd hij hét symbool van de Reconquista. Alfons II bouwde
een kapel op de vindplaats van Jacobus` tombe en Alfons
III vergrootte die tussen 874 en 899.
|
|
|
|
|
|
|
|
Jacobus landt bij de Ulla
(=Padrón
-ongeveer hier)
|
De overbrenging van het
lijk naar dezelfde plaats
|
Jacobus verslaat de
Moren (klooster San Marcos- León)
|
De kathedraal van
Santiago en de afbeelding van Jacobus
|
De relikwieën van Jacobus
in de kathedraal
|
Het benedictijner klooster van Cluny
in Bourgondië stimuleerde in die tijd de verering
van relieken en pelgrimages naar
m.n. Santiago. Als men een reis in een Heilig Jaar maakte
–d.w.z. wanneer 25 juli, de naamdag van Jacobus, op een zondag viel- kreeg men zelfs een volledige absolutie:
dwz. het verblijf in het vagevuur werd kwijtgescholden.
Hierdoor nam de macht van de kerk enorm toe en men
hoopte dat de Moren uiteindelijk uit Spanje zouden worden verdreven. Franse
kooplieden werden gestimuleerd om zich langs de routes naar Santiago te
vestigen (de Camino Francès).
Langs deze routes verbreidde zich ook de Romaanse bouwstijl (zie B). Ook
andere camino`s ontstonden. Maar de weg was
blijkbaar vaak erg onveilig, want het Liber Sancti Jacobi
of Codex Calixtinus
uit ca. 1130 waarschuwde tegen de beroving en het vermoorden van de
pelgrims door met name de Basken.
Na de Reformatie nam de populariteit van de bedevaarten
af en na het echec van de Armada voor de kust van Engeland, rukte sir Francis Drake in 1589 op naar A Coruña
en Vigo. De relieken van Jacobus werden ijlings
naar elders overgebracht en hiermee kwam een eind aan de
bedevaarten. Het gebeente kwam pas eind 19de eeuw weer terug.
Dat heeft wellicht te maken met de Galicische
Renaissance (Rexurdimento) die in 1863 begon.
Na de dood van Franco ontstond er wederom een
heropleving: ‘religieus toerisme’ begon, mede door het bezoek van paus
Johannes Paulus II. In 1987 werd de Camino naar Santiago de eerste ‘Europese Culturele
Route’.
|
|
|
|
|
|
|
|
Camino`s in de
Middeleeuwen
|
Houtsnede van
Middeleeuwse pelgrim
|
Middeleeuws
bedevaartcertificaat
|
Middeleeuwse pelgrims
omarmen beeld Jacobus
|
Jacobus ontvangt de
pelgrim in zijn portaal
|
Routes nu
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Camino`s in Spanje
met Camino
Francès
|
Camino Francès met hotels (Monte do Gozo)
|
Pelgrimshotel
C.V.
Monte do Gozo
|
Bedevaart tegenwoordig
|
Markering van de route
naar Santiago
|
Paspoort van de reis
naar Compostela
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Foz-San Martiño
de
Mondoñedo
|
Details San Martiño de
Mondoñedo
|
Ribeira Sacra- San Miguel de Eiré
|
Detail van de San Miguel de Eiré
|
O Ribeiro-San Tomé
de
Serantes
|
Detail van de San Tomé
de Serantes
|
B. de Romaanse
bouwstijl á
Zoals gezegd verbreidde de Romaanse bouwstijl zich na
1000 vanuit Cluny langs de pelgrimswegen en deze
kan nog op veel plaatsen bewonderd worden, onder andere in Ribeira Sacra, O Ribeíro, Foz, Melide, en de kathedralen van Lugo,
Santiago en Ourense â.
|
|
|
|
|
|
|
|
Praterías Façade
Santiago de Compostela ‘en
detail’
|
Kathedraal Lugo
|
Kathedraal van Ourense
|
In de 12de eeuw gingen de koningen van
Galicië en León en met name
Alfonso VII
steeds meer solitair levende monniken bijeen brengen in kloosters.
Het werden centra van studie, missiewerk en landbewerking (wijn, olijven,vee). Voorbeelden hiervan zijn de kloosters van Sobrado dos Monxes, Samos en Monfero.
|
|
|
|
|
|
|
|
Sobrado-Monasterio de Santa Maria- Sobrado dos Monxes (van
buiten en van binnen)
|
Klooster van Samos
|
A Coruña:
klooster van Monfero
|
Bij deze kloosters is een ‘overgangsstijl’ naar de
gotiek te zien.
C. de Gotische
bouwstijl
Eigenlijk is het woord ‘Gotisch’ een scheldwoord van de Italianen
uit de Renaissance periode, die de eerdere bouwstijl maar niets vonden (1).
De belangrijkste eigenschappen van de gotiek zijn de
'drang naar verticaliteit' en naar 'licht'. Dat licht moest binnen komen
door hoge vensters en roosvensters. De gebouwen werden steeds hoger en
leken daardoor smaller.
Zuiver gotische bouwwerken zijn er in Galicië nauwelijks
te vinden, evenmin als scheppingen in zuivere Renaissance stijl (2). Meestal zijn er verschillende
stijlen (na elkaar) toegepast.
Dominant in Galicië is met name
de Romaanse en Barok stijl.
5. de Habsburgers – de
periode van de Barok
Karel I werd in 1520 gekroond tot keizer van het Heilige
Roomse Rijk en heette sindsdien Karel V. In 1580 kwam Portugal onder Spaans
gezag (tot 1640). Naast de Nederlanden, Franche- Comté en Oostenrijk, vielen ook een groot deel van
Zuid-Amerika, de Filippijnen, Cuba en Santo Domingo onder dat bewind. Onder
Karels opvolger, Filips
II, bloeiden kunst en literatuur, maar
verslechterde de economie, vooral in Noord- Spanje dat niet van de schatten
van de Nieuwe Wereld profiteerde.
Engelse zeerovers loerden op het Amerikaanse goud en Filips besloot het protestantse Engeland een lesje te
leren en binnen te vallen: voor de bouw van de Armada werden heel veel
bomen in Noord- Spanje gekapt. Zoals verteld in het
verhaal over Jacobus` gebeente in Compostela, mislukte de tocht van de
Armada en kwam Francis Drake
in 1589 naar A Coruña om wraak te nemen.
Spanje had in de 17de eeuw ook veel problemen
met de Fransen en na de Successieoorlog (1700-1714) (3) kwam er een Franse troonpretendent uit het Huis Bourbon
op de Spaanse troon: Filips van Anjou (Filips V).
Veel jonge mannen trokken weg uit Noord- Spanje naar
Midden- en Zuid- Amerika omdat er niet genoeg middelen van bestaan waren.
De bouwstijl tijdens bovengenoemde periode heet de Barok
(4) en deze is heel goed te zien bij
de voorgevel van de kathedraal van Santiago.
|
|
|
|
|
|
|
|
Kathedraal Santiago de Compostela:
Barokgevel met trap en open façade. De voorgevel wordt Obradoiro genoemd (=Gouden werk).
|
Gedeelte van het
interieur
|
Lugo kathedraal: Maagd
met de Grote Ogen
|
San Martino
Pinario:
Barokaltaar
|
DE RONDREIS:
|
|
|
|
|
Galicië op de wereldbol
|
Ligging Galicië in Spanje
|
Onze ‘rondreis’ door
Galicië
|
Vanuit 1.
A Coruña met de auto naar 2. Santiago de
Compostela
|
|
|
|
|
|
|
|
Hotel Monte
de Gozo
|
de juiste weg
|
‘historische’ pelgrims
|
o.a. Jan van Eyck
|
plattegrond Santiago
|
spreekt voor zich
|
|
|
|
|
|
|
|
|
velen gingen ons voor
|
straat in Santiago
|
de universiteit
|
monument van
St. Franciscus
|
de achterkant van de
kathedraal
|
de barokke voorgevel
|
|
|
|
|
|
|
|
|
de botafumeiro
(wierookvat) wordt losgemaakt door het speciale gilde;
gevuld en gezwaaid; vroeger tegen de stank
der pelgrims, nu ‘kermisattractie’
|
een uitgebluste pastoor wacht op
biechtelingen
|
moderne pelgrims in alle
soorten en maten
|
zelfs de putdeksels zijn
ingeschakeld om de juiste weg aan te geven
|
|
|
|
|
|
|
|
|
de baai van Muros
|
alvast twee horreo`s: graanschuren ‘op de wind’
|
naar Kaap Fisterre
(Finis Terrae) = 3,
volgens sommigen het echte einde van de pelgrimsroute..de wegwijzer geeft
ook 0,0 km
aan ; rechtsboven: de vuurtoren
|
|
|
|
|
|
|
|
|
monument voor degenen
die vertrokken naar elders
|
Cascade van Ezaro ……….op weg naar
|
het enorme Horreo de Canota (uit ca.
1760) met het kerkje van de pastoor; de Horreo
moest zo groot zijn omdat hij alle ‘tienden’ goed moest kunnen opbergen
|
het Keltische Castro de Baroña (onder Porto do Son) = 4
|
|
|
|
|
|
|
|
|
en even langs Padrón
waar Jacobus landde
|
de Romeinse ommuring van
Lugo (5) die, zoals gezegd,
oorspronkelijk meer opbouw had; het is jammer dat er een nieuwe stad om heen
ligt én dat sommige oude huizen in het centrum wel erg vervallen zijn
|
naar het Keltische castro Viladonga
met educatief centrum
|
|
|
|
|
|
|
|
|
zeer goede tentoonstelling over het
leven in de
Keltische en Gallo-
Romeinse tijd
|
op de terugweg langs
Sobrado, Monasterio dos Monxes (zie overgang naar de gotiek)
|
en weer terug naar A Coruña (1) via de Ruta Megalítica: zeer veel
dolmens
soms dicht bij de weg,
soms diep in het bos verscholen. Het grootste en
meest onderzochte is dat van Dombate.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
deze dolmen is nu ‘overdekt’ waardoor
men de petrogliefen rustig kan
bestuderen
|
tegenover dolmen de Dombate ligt Castro de Borneiro; hiervandaan kan een schitterende ‘historische’
wandeling gemaakt worden.
|
|
