|
THOMAS MANCINUS: Voce mero flammis
No. IX van Duum vocum cantiuncularum liber 1597
Onderstaande
tekst is een nadere toelichting op en vooral verbetering van allerlei
bestanden met betrekking tot het duet Voce
mero flammis (AB) op internet.
Mijn
uitgangspagina was https://www.cpdl.org/wiki/index.php/Voce_mero_flammis_(Thomas_Mancinus)
.
Tobias Haak
heeft op CPDL alle moderne uitwerkingen – helaas zonder vertalingen - van Duum vocum cantiuncularum geplaatst, dus ook van no. IX:
De tekst
(op CPDL):
‘Voce mero nammis demulcet, recreat, implet:
aures, cor, vernas, Musica,
Bacchus, Amor’
Allereerst: voce
‘mero’ flammis
. Dit wordt op verschillende plaatsen vertaald als: ‘met een loutere stem van
vlammen’ of ‘met
een stem slechts van vlammen’ . Hierbij gaat men uit van de betekenis
van merus (en dan in de ablativus vorm bij
voce horend) van ‘onvermengd, zuiver of
niets anders dan’. Echter ‘mero’ kan ook van
‘merum’ (merus, vul
aan: vinum) komen en dat betekent in postklassiek
Latijn: ‘niet met water gemengde wijn’ of gewoon ‘wijn’, dus
in deze zin: ‘met wijn’.
Ik ga er van uit dat Tobias Haak hier per
ongeluk ‘nammis’ schrijft, want elders staat overal ‘flammis’.
Echter ‘vernas’
is een heel ander verhaal. Dat wordt op diverse sites aangehaald als iets
met ‘lente-achtig’ en dan worden ‘aures’ en ‘cor’ daar ook aan vastgeplakt. Ten eerste is
‘van de lente’ ‘vernalis’
in postklassiek Latijn, en alle pogingen ‘aures’
en ‘cor’ er mee te verbinden zijn echt vreselijke gedrochten, zoals bijv.
de AI uitleg:
"Aures cor vernas"
vertaalt zich als "oren, hart, lentetijd" of "oren, hart,
lentebloemen" in het Nederlands.
Het is een
poëtische uitdrukking die suggereert dat de lente hoorbaar, voelbaar en
zichtbaar is.
"Aures" is meervoud van "auris"
(oor) in het Latijn.
"Cor" is het Latijnse woord voor "hart".
"Vernas" is de genitief meervoud van
"vernus" (lentebloemen of lentetijd).
De
uitdrukking kan letterlijk vertaald worden, maar de betekenis kan ook
ruimer opgevat worden, bijvoorbeeld als een beschrijving van de
zintuiglijke ervaring van de lente’.
In de oorspronkelijke tekst van Duum vocum cantiuncularum staat echter geen ‘vernas’, maar ‘venas’, zie:
https://orka.bibliothek.uni-kassel.de/viewer/image/1303903109015/26/LOG_0013/ en
dat betekent ‘bloedvat’
of ‘ader’.
Op https://www.rijksmuseum.nl/nl/collectie/object/Bacchus-Amor-en-Musica--97391fbd344ea31e28126ff2549c9e09
staat dezelfde tekst, met de afbeelding van
Musica, Bacchus en Amor, gemaakt door Johann Sadeler,
ergens tussen 1588 en 1595.
Johann is hiervoor geïnspireerd geraakt
door een tekening van Joost van Winghe
(1544–1603) en hij droeg het werk op
aan Karel II
(Karel van
Oostenrijk):
|
https://www.metmuseum.org/art/collection/search/399880
:
artwork details:
Inscription: In plate,
lower center:
Voce, Mero, Flamis, / Demulcet, Recreat, Iplet, / Avres, Cor, Venas, /
Musica, Bachus, Amor.
Inscribed in plate, lower left: Jodocus a Winge figuravit.
Inscribed in plate, below image, center:
Illustrissmo. Carolo Ab Austria, Sac. Romni. Imprij. Marchioni. Burgouiz.
Ladguio. Nelleb. Comti. I Hocheb. /
Serenifs: Bavarie Duc: chalcograph: Joha: Sadeler sculpt. dedic.
Nederlandse
toelichting (Rijksmuseum):
‘De jonge
wijngod Bacchus zit op wijnvat, met de hoorn van overvloed en een
wijnkruik in handen.
Achter
hem een wijnpers. Linksonder zit Musica, de personificatie van de muziek,
spelend op een viola de gamba. Rechtsonder Amor met zijn pijl en boog’.
|
Thomas Mancinus zal het schilderij of de tekening gezien
hebben en heeft een duet geschreven op een tekst die dus eigenlijk al
bestond.
Hij droeg zijn hele bundel op aan Heinrich Julius
Bischof von Halberstadt (1564 – 1613), Herzog von Braunschweig und
Lüneburg
De juiste
vertaling van de tekst is derhalve:
Met stem,
met wijn, met vlammen
streelt,
verkwikt, vult hij*
de oren,
het hart, de aderen **
Musica,
Bacchus, Amor
·
In geval van Bacchus en Amor, anders zij
** Musica streelt de oren met stem, Amor
verkwikt het hart met vlammen/liefdesvlammen en Bacchus vult de aderen/
bloedvaten met wijn.
|